1. ΠΡΟΛΟΓΟΣ
Όλοι οι άνθρωποι αρχικώς ομιλούσαν μία γλώσσα, όπως μία είναι
και η φύση, και δεν υπήρχε κανείς ετερόφωνος ή ετερόγλωσσος. Από πού
λοιπόν προήλθε η μεγάλη ποικιλία των γλωσσών; Από τον Πύργο της
Βαβέλ και την αδιαφορία των ανθρώπων οι οποίοι έλαβαν το δώρο·
σημειώνει ο Χρυσορρήμων Άγιος Ιωάννης. Έτσι, διά της ομογλωσσίας
αποδεικνύεται η φιλανθρωπία του Κυρίου και δια της πολυγλωσσίας
φαίνεται η ανοησία των ανθρώπων.
Ο καθηγητής Βασίλειος Γαϊτάνης, στις παραδόσεις των
μεταπτυχιακών μαθημάτων του τόνιζε στους φοιτητές του ότι οι
άνθρωποι προσπάθησαν να φτάσουν τον Θεό, και η γλώσσα είναι το
πρώτο όργανο της πτώσεως, επειδή δεν είχε κοινωνία με τον Θεό. Στον
Παράδεισο δεν υπήρχε γλώσσα, ήταν εσωτερική η επικοινωνία του Θεού
με τον Αδάμ. Επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο. Η κεντρική ουσία της
επικοινωνίας, είναι ότι καθίσταται η όντως Κοινωνία. Υπήρχε επίσης η
κοινωνία - επικοινωνία της Αγίας Τριάδος.
Εδώ λαμβάνει θέση η επικοινωνιακή θεολογία, η οποία είναι η
επιστήμη που βλέπει από ψηλά το ψέμα των ΜΜΕ. Όπως τονίζει στις
παραδόσεις των μαθημάτων του και ο Δρ. Βασίλειος Γαϊτάνης, κάθε
επικοινωνία σημαίνει ότι δεν έχει κοινωνία. Η Θεολογία όμως πρέπει να
γίνει ανώτερη επικοινωνία. Και μια απόδειξη της θεϊκής εκφράσεως του
πνεύματος είναι οι μεγάλοι επικοινωνιολόγοι, ο Πόστμαν, ο Μακ Λούαν
κ.ά., οι οποίοι απεγνωσμένα ψάχνουν την επικοινωνία του Θεού που
χάθηκε.
Ο Θεός, αν και γνώριζε εκ των προτέρων ότι θα χάσουμε αυτό το
δώρο, εν τούτοις πλουσιοπάροχα μας το έδωσε· οι άνθρωποι όμως στους
οποίους το ενεπιστεύθη φάνηκαν κακοί διαχειριστές στην διαφύλαξη
αυτής της παρακαταθήκης. Επομένως, δεν μας στέρησε ο Θεός από εκείνο
το δώρο, αλλά εμείς μόνοι μας χάσαμε όσα μας δόθηκαν.
Όλα όσα είχε ο άνθρωπος τα έχασε, αναφέρει ο πρύτανης των
ιεροκηρύκων Χρυσόστομος. Το θάρρος, την επικοινωνία με τον Θεό, την
διαμονή στον Παράδεισο, τον αταλαίπωρο βίο, και σαν να προερχόταν
από ναυάγιο βγήκε γυμνός από εκεί· αλλά ο Θεός αφού τον δέχθηκε
αμέσως τον φρόντισε, και σιγά - σιγά κρατώντας τον από το χέρι τον
οδήγησε προς τον Ουρανό· καίτοι το ναυάγιο εκείνο δεν ήταν άξιο
συγγνώμης. Στο σοφό σχέδιο της θείας Οικονομίας, ο Θεός έκανε το
κέρδος να είναι μεγαλύτερο από την ζημία και ανύψωσε την ανθρώπινη
φύση μας στον βασιλικό θρόνο. Γι’ αυτό και ο «ουρανοβάμων» Απόστολος
Παύλος διακηρύττει και λέγει· «μας ανέστησε μαζί με τον Χριστό και μας
έβαλε να καθίσουμε μαζί Του στην επουράνια δόξα δια του Ιησού
Χριστού». Με την ενσάρκωση του Σωτήρος εξαγιάζεται και η γλώσσα!
Ο Όσιος Παΐσιος ο Αγιορείτης, κατέστη ένα αδιαμφισβήτητο
αγιοπνευματικό ορόσημο των ημερών μας. Στον πόνημά μας θα
μελετήσουμε κατά το δυνατόν, πως ακριβώς εξέφρασε ο Όσιος Παΐσιος
την ησυχαστική του εμπειρική θεολογία, κυρίως κατά την περίοδο
διαμονής του στην Ιερά Μονή Στομίου Κονίτσης (1954-1958), αλλά και
κατά την υπόλοιπη ζωή του τόσο ως λαϊκός, όσο και ως Μοναχός. Δηλαδή
σε όλες τις μορφές του Μοναχισμού που έζησε (Κοινόβιο, ιδιόρρυθμο,
Σκήτη, Καλύβη, Κελλί και Μοναστήρι εν τω κόσμω).
Είναι κοινός τόπος να αναφερθεί, ότι ο Όσιος Παΐσιος εξέφρασε
την όντως επικοινωνιακή Θεολογία του Μοναχισμού στις ειδικές
περιστάσεις, όπως αυτή θα πρέπει γνησίως να εκφράζεται στα εν τω
κόσμω Μοναστήρια. Και επειδή η διδασκαλία και τα βιώματά του δεν
πρέπει να ξεχαστούν στο πέρασμα του χρόνου, εντρυφούμε σε αυτά· “τον
λαλούντα σοι τον λόγον του Θεού μνημόνευε μέρα και νύχτα” όπως
αναφέρουν οι Αποστολικές Διαταγές.
Αληθινός ο λόγος του, βγαλμένος από την κεκαθαρμένη του
καρδιά, οικοδομούσε και επιστράτευε ανθρώπους στου Χριστού τα
μονοπάτια. Ήθελε ακρίβεια στην μοναχική ζωή και σοβαρότητα. Ό,τι τον
ενοχλούσε το άφηνε και με άνωθεν πληροφορία, έκοβε το θέλημά του και
πολύ εύκολα άλλαζε αποκλείστρες ασκήσεως, όσο και να του στοίχιζε σε
κόπους και στερήσεις. Χαρακτηριστικό του ήταν η καλή ανησυχία, γι’
αυτό χωρίς να κάνει υποχωρήσεις στον εαυτό του πάντοτε αγωνιζόταν.
Ο Όσιος Παΐσιος είχε σε μεγάλη ευλάβεια και εντρυφούσε στα
συγγράμματα του Αββά Ισαάκ του Σύρου. Παραγγέλει λοιπόν «η
παρηγοριά των ασκητών», όχι μόνο στους Μοναχούς αλλά και σε όλους
τους Χριστιανούς, ν’ αγαπήσουμε πάνω από όλα την σιωπή, γιατί αυτή
είναι η γλώσσα του μέλλοντος αιώνος! Η γλώσσα της ατελεύτητης,
πανευφρόσυνης, Ουράνιας Βασιλείας. Αν δεν μπορούν να εκφρασθούν
πάντοτε τα συναισθήματα με τα ανθρώπινα λόγια, πώς να περιγραφούν
και κατατεθούν οι πνευματικές εμπειρίες; Επομένως, η επικοινωνιακή
θεολογία των θεοφόρων Πατέρων, βλέπουμε ότι είναι σε άλλα μεγέθη.
Άλλο ένα διδακτικό παράδειγμα εμπειρικής επικοινωνιακής
θεολογίας, που επιβεβαιώνει την άποψη ότι η επικοινωνία στα θεολογικά
μονοπάτια δεν είναι υπό την συνηθισμένη μορφή, είναι το περιστατικό
από το «Γεροντικό» με τον Μέγα Αρσένιο και τον Αββά Μωυσή.
Αντιλαμβανόμαστε, λοιπόν, ότι η σιωπή από μόνη της δεν σημαίνει
και πολλά. Αξίζει όμως κανείς να σιωπά, πραγματοποιώντας σταθερή
συνομιλία με τον Θεό, έχοντας ταπεινό φρόνημα για τον εαυτό του
διατηρώντας εσωτερική ειρήνη και νήψη. Καταστάσεις που φανερώνονται
στην βιοτή του Οσίου Παϊσίου. Έτσι, ο Χριστός βιούμενος από τους
Αγίους· «χθές καί σήμερον ? α?τός ε?ς τούς α??νας».
Οι νόες που δεν έχουν φώτιση Θεού, δεν δύνανται να κατανοήσουν,
τί σχέσει έχει η ασκητική ζωή ενός Μοναχού με την επικοινωνιολογία, εν
προκειμένω του Οσίου Παϊσίου. Όμως, η ορθόδοξη θεώρηση για την
βίωση του Μυστηρίου της αλληλοπεριχώρησης της Αγίας Τριάδος ως
πρότυπο αγαπητικής κοινωνίας, αλλά και θεμέλιο της εν ενί σώματι
υπάρξεως πιστών, των συγκροτούντων το σώμα της Εκκλησίας, μας
αποκαλύπτει πολλά. Όποιος βιώνει, δηλαδή, τα Μυστήρια της Εκκλησίας,
γίνεται εμπειρικός Θεολόγος, καθώς η Θεοπτία γεννά Θεολογία.
Επομένως, το καίριο θεολογικό κλειδί, είναι η ορθόδοξη επικοινωνιακή
Θεολογία, υπό την εμπειρική κατανόηση των Θείων Μυστηρίων.
Όπως υπενθύμιζε ο αείμνηστος πατήρ Ιωάννης Ρωμανίδης, ένας
αληθινός ασκητής δεν είναι ποτέ μόνος του, αλλά τουλάχιστον έχει μέσα
στην καρδιά του το Πνεύμα το Άγιο, που προσεύχεται αδιαλείπτως μέσα
του και του κάνει παρέα στην φαινομενική μοναξιά του. Αυτή είναι η
κατάσταση του φωτισμού. Όταν όμως το ίδιο το Άγιο Πνεύμα κρίνει ότι
πρέπει, τότε του χαρίζει κατά διαστήματα και την εμπειρία της θεώσεως,
όταν χρειάζεται και εφ’ όσον είναι για το καλό του, π.χ. για να τον
δυναμώσει μετά από μία δαιμονική επίθεση. Αυτά φαίνονται καθαρά
στους βίους των αγίων. Σ’ αυτά λοιπόν τα δύο στάδια θεωρίας, στον
φωτισμό και στην θέωση, η γνώσις του Θεού είναι καθαρά εμπειρική. Δεν
είναι γνώσις μεταφυσική, δηλαδή αποτέλεσμα φιλοσοφικού στοχασμού.
Η πυρπολημένη από θείο έρωτα καρδιά του Οσίου Παϊσίου, έλεγε
πατρικά στα πνευματικά του παιδιά ότι ο αληθινός Μοναχός, που τα
τίναξε όλα για την αγάπη του Χριστού, είναι ένας «πνευματικός αλήτης»,
ο οποίος ζει την ζωή του Ουρανού από την γη. Και τόνιζε, ότι έχει συνεχή
επικοινωνία με τους Αγίους, με τους Αγγέλους, και θέλει να φύγει το
συντομότερο για εκεί, διότι δεν τον κρατάει πλέον αυτός εδώ ο κόσμος. Ο
Μοναχός «βγαίνει στο κλαρί» για την αγάπη του Χριστού, για να
ελευθερωθεί ο ίδιος από την σκλαβιά των παθών και να ελευθερώσει και
άλλους με την προσευχή του και την ζωή του.
Ως απαύγασμα, ο αγιοπνευματικός λόγος του Οσίου, εκτός από
σαφής είναι και ξεκάθαρος. Θεολογία είναι ο λόγος του Θεού, που
συλλαμβάνεται από τις αγνές, τις ταπεινές και αναγεννημένες
πνευματικά ψυχές, και όχι τα όμορφα λόγια του μυαλού, που φτιάχνονται
με φιλολογική τέχνη και εκφράζονται με το νομικό ή κοσμικό πνεύμα.