ACANTHUS MOLLIS
Άκανθα η μαλακή
αγγλ. Bear's foot, Bear's breeches
Οικ. Acanthaceae (Ακανθίδες) / Acanthus family – Ανθοφορία Απρίλιο έως Ιούνιο- Ύψος έως 180 εκ.
Acantus είναι το όνομα του γένους από το ελλ. ο άκανθος. Πιθανώς, βάση για τον σχηματισμό της λέξης άκανθος να αποτέλεσε η λ. άκανος (είδος φυτού με αγκάθια) από συμφυρμό με το άνθος. Η ρίζα ak- εκφράζει την έννοια του μυτερού και στην ελληνική με τη μορφή ακ- έδωσε έναν πολύ μεγάλο αριθμό παραγώγων όπως ακίς, ακόντιον κ.ά.
Mollis είναι το όνομα του είδους από το λατ. επίθ. mollis,-is,-e, ο μαλακός, o απαλός, επειδή τα φύλλα του φυτού είναι μαλακά.
Γράφει ο Πλίνιος στη Φυσική Ιστορία: Acanthi […] duo genera sunt […] aculeatum […] quod brevius, alterum leve.
Πλιν.22.34 Δηλ. «Στην άκανθα υπάρχουν δύο είδη, η αγκαθωτή, που είναι πιο κοντή, και η άλλη η λεία».
Και ο Διοσκουρίδης: Άκανθα, ή ερπάκανθα [...] φύεται εν παραδείσοις [...] έχει δε πλατύτερα φύλλα πολλώ [...] σχισμένα ως τα του ευζώμου, υπομέλανα, λιπαρά, λεία. Γίνεται δε και αγρία άκανθα [...] ακανθώδης, βραχυτέρα τής εν παραδείσω και ημέρου.
Διοσκ. Γ.17 Bear's foot, το πόδι της αρκούδας. Τα μεγάλα, φαρδιά φύλλα στην βάση του φυτού μοιάζουν με το αποτύπωμα της πατημασιάς της αρκούδας.
Bear's breeches, η βράκα της αρκούδας. Τον Μεσαίωνα το φυτό ήταν γνωστό με το όνομα Βranca ursina. To branca στα ύστερα λατινικά σήμαινε την πατούσα και το ursina την αρκούδα. Το branca εύκολα ακουγότανε ως braca, η βράκα, και οδήγησε στο αγγλικό breeches.
Στην αριστερή εικόνα έχουμε την μαλακή άκανθα και στην δεξιά την αγκαθωτή (Acanthus spinosus). Οι απεικονίσεις είναι από την δεκάτομη μνημειώδη έκδοση της Flora Graeca, που δημιούργησε ο καθηγητής Βοτανικής στην Οξφόρδη Τζον Σίμπθορπ (John Sibthorp, 1758-1796), επισκεπτόμενος την Ελλάδα με τον ζωγράφο Φέρντιναρντ Μπάουερ (Ferdinard Bauer, 1760-1828) από την Αυστρία. Ο Μπάουερ είχε κάνει έναν κώδικα όπου κάθε χρώμα αντιστοιχούσε σε έναν αριθμό. Έτσι, στην περιήγησή τους έκανε τα σχέδια και για τα χρώματα έγραφε αριθμούς. Όταν
επέστρεψαν, τότε έβαλε τα χρώματα με θαυμαστή ακρίβεια και καλλιτεχνική δεξιοτεχνία. Η άκανθα ως μοτίβο διακόσμησης Ο άνθρωπος από την αρχή της διακόσμησης αντέγραφε την φύση. Ένα αγαπημένο μοτίβο ήταν
και η άκανθα. Χρησιμοποιήθηκε στην ζωγραφική, την γλυπτική, με χαρακτηριστικότερο παράδειγμα το κιονόκρανο του Κορινθιακού ρυθμού. Ο Ρωμαίος αρχιτέκτονας και συγγραφέας Βιτρούβιος (περ.80 π.Χ.–15 μ.Χ.) γράφει για την έμπνευση του περίφημου γλύπτη Καλλιμάχου (De Architectura IV 1.9). Όταν πέθανε στην Κόρινθο ένα κορίτσι, μετά την ταφή μαζέψανε τα αγαπημένα της
παιχνίδια σε ένα καλάθι, το οποίο κάλυψαν με μία πλάκα και το τοποθέτησαν στον τάφο. Άκανθος που βλάστησε δίπλα στο καλάθι περιέπλεξε τους βλαστούς στα κενά του καλαθιού και έτσι τα μεγάλα φύλλα το περιέβαλαν. Περνώντας από εκεί ο Καλλίμαχος εντυπωσιάστηκε και μετέφερε αυτή την εικόνα στα κιονόκρανα. Βέβαια, πρόκειται για μύθο αφού πολλά χρόνια πριν την εποχή του Καλλίμαχου γινόταν διακοσμητική χρήση της ακάνθου σε επιτύμβιες στήλες και σε
κιονόκρανα. Πέρα από την αρχαία διακόσμηση, το μοτίβο της άκανθας μπορούμε να δούμε στις προσόψεις οικιών του 19ου και αρχών του 20ού αιώνα και στα τέμπλα των εκκλησιών.
AEGILOPS sp?
Αιγίλωψ, αιγίλοπας
αγριόσταρο
αγγλ. Goatgrass
Οικ. Poaceae (Ποοειδή) / Grass family (πρώην Gramineae, αγρωστώδη) - Στάχυς Μάϊο έως Ιούλιο - Υψος 15 -50 εκ.
Aegilops είναι το όνομα του γένους από το ελλ. αιγίλωψ που αναφέρεται από τον Διοσκουρίδη, τον Θεόφραστο κ.ά. Η ετυμολογία του ελληνικού ονόματος είναι αβέβαιη, πιθανώς προέρχεται από το αίγιλος, ένα φυτό που αγαπούσαν για τροφή οι αίγες -οι κατσίκες, το οποίο, όμως, δεν έχει
ταυτοποιηθεί. Η προτεινόμενη, από πολλούς, εξήγηση από το αιξ (κατσίκα) και ωψ (οφθαλμός) δεν αναφέρεται καθόλου στην επιστημονική ετυμολογική βιβλιογραφία. Είναι ζιζάνια που αγαπούν να αναπτύσσονται σε καλλιεργημένη γη, όπως λέει και ο Θεόφραστος: «Ο δε αιγίλωψ [...] εν γαρ τη γεωργουμένη κάλλιον». Θεοφρ. 6.5.8. Χάριν παιδιάς, να σημειώσουμε
πως η λέξη «aegilops» υποστηρίζεται πως είναι η μεγαλύτερη λέξη στην αγγλική γλώσσα, που έχει όλα τα γράμματά της με αλφαβητική σειρά και χωρίς κάποιο από αυτά να επαναλαμβάνεται. Αιγιλώπιο, το απόστημα του οφθαλμού Όταν εμφανιστεί στο βλέφαρο ένα μικρό πρήξιμο, που έχει το σχήμα και το μέγεθος του καρπού του κριθαριού, λέμε πως βγάλαμε «κριθαράκι». Αντίστοιχα στην αρχαιότητα μιλούσανε για το «αιγιλώπιο», ένα απόστημα του οφθαλμού που έμοιαζε με τον καρπό του αιγίλωπα. Ο όρος έφθασε έως τη νέα εποχή, σημαίνοντας το συρίγγιο του δακρυικού ασκού (δακρυούχος σύριγξ), αλλά πλέον
είναι σε αχρηστία. Διαβάζουμε στον Διοσκουρίδη στο κεφάλαιο «Περί Αιγίλωπος»: Θεραπεύει δε η πόα μετά αλεύρου καταπλασθείσα αιγιλώπια και σκληρίας διαφορεί? αποτίθεται δε ο χυλός προς τα αυτά, μιγείς αλεύρου και ξηραθείς.