ΚΕΦΑΛΑΙΟ 1: ΕΙΣΑΓΩΓΗ
1.1 Σύντομη επισκόπηση βιβλιογραφίας
Τις τελευταίες δύο δεκαετίες, η εκπαίδευση έχει γίνει ένα σημαντικό
θέμα ενδιαφέροντος στους τομείς των μοντέλων διαχείρισης και της σχολι-
κής αποτελεσματικότητας. Αυτή η στροφή είχε σημαντικό αντίκτυπο στην
εκπαίδευση, με τις νέες πολιτικές να διαμορφώνονται από τα διακρατικά
συμφέροντα και τον δημόσιο λόγο (Αργυρίου & Ζμας, 2014: 121). Για την
επίτευξη στρατηγικών στόχων και προτάσεων, διεθνείς οργανισμοί και φο-
ρείς όπως η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ο ΟΟΣΑ, η UNESCO και η Παγκόσμια
Τράπεζα έχουν εκθέσει επίσημα έγγραφα με προτάσεις εκπαιδευτικής πολι-
τικής (Demas & Arcia, 2015: 1). Το στρατηγικό πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Έ-
νωσης «EC 2020» για την ευρωπαϊκή συνεργασία στον τομέα της εκπαίδευ-
σης και της κατάρτισης σκιαγραφεί κοινούς στόχους για την εκπαίδευση, συ-
μπεριλαμβανομένων της δημιουργικότητας, της καινοτομίας, του επιχειρη-
ματικού πνεύματος και της ποιότητας και της αποτελεσματικότητας της εκ-
παίδευσης (Μπούσκος, 2019: 3).
Η αποκέντρωση του εκπαιδευτικού συστήματος και η παραχώρηση σχο-
λικής αυτονομίας θεωρείται απαραίτητη για τη βελτίωση της ποιότητας της
εκπαίδευσης. Δεδομένων των ταχέως μεταβαλλόμενων ρυθμών της κοινω-
νίας και άλλων περιπλοκών, υπάρχει επείγουσα ανάγκη να σπάσουν τα δεσμά
του κρατικού ελέγχου στην εκπαίδευση και να ανατεθούν στα σχολεία περισ-
σότερες ευθύνες (Υφαντή, 2011α: 55). Επί του παρόντος, πολλά εκπαιδευ-
τικά συστήματα λειτουργούν αυτόνομα σε διάφορους τομείς, όπως η διδα-
σκαλία και η παιδαγωγική. Αντίθετα, η διοίκηση των σχολείων ήταν προη-
γουμένως αποκλειστική αρμοδιότητα της εθνικής κρατικής αρχής. Ωστόσο,
τα σχολεία έχουν σταδιακά αναλάβει περισσότερες ευθύνες σχετικά με την
οργάνωση και τη διαχείριση των πόρων με την πάροδο του χρόνου. Η τρέ-
χουσα σκέψη προτείνει ότι η παραχώρηση σχολικής αυτονομίας θα πρέπει να
συνοδεύεται από την ανάθεση εξουσίας για τη λήψη αποφάσεων για οργα-
νωτικά, διοικητικά και οικονομικά ζητήματα (Gawlik, 2018: 23).
Ωστόσο, αυτή η αυτονομία δεν σημαίνει ότι τα σχολεία πρέπει να εξαι-
ρούνται από τη λογοδοσία. Στην πραγματικότητα, η λογοδοσία είναι απαραί-
τητη για να διασφαλιστεί ότι τα αυτόνομα σχολεία λαμβάνουν τις καλύτερες
δυνατές αποφάσεις (Arcia et al., 2011: 10). Η Ελλάδα, ωστόσο, αποτελεί ε-
ξαίρεση καθώς, τα σχολεία έχουν περιορισμένη εξουσία και οι διευθυντές
υποχρεούνται να ακολουθούν τις εντολές του Υπουργείου, καθιστώντας το
εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας ένα από τα πιο συγκεντρωτικά στην Ευ-
ρώπη (ΟΟΣΑ, 2016: 115 - 117).
1.2 Οριοθέτηση του θέματος
Οι μεγάλες αλλαγές των τελευταίων δεκαετιών σε τεχνολογικό, οικονο-
μικό και κοινωνικό επίπεδο, δεν θα μπορούσαν να μην επηρεάσουν τα σύγ-
χρονα εκπαιδευτικά συστήματα. Αυτές οι αλλαγές οδήγησαν στην αναθεώ-
ρηση του τρόπου λειτουργίας της σχολικής μονάδας, της οποίας η ηγεσία και
το εκπαιδευτικό προσωπικό καλείται να αναλάβει περισσότερες πρωτοβου-
λίες, τόσο σε επίπεδο λειτουργίας, όσο και εκπαιδευτικό επίπεδο, προκειμέ-
νου να είναι σε θέση να επιτελέσει το σκοπό της, βάσει των ιδιαίτερων χαρα-
κτηριστικών των μαθητών της, όσο και του περιβάλλοντος στο οποίο ανήκει
(Anastasiou & Papakonstantinou, 2015: 344).
Πλέον, η εκπαιδευτική διοίκηση και ηγεσία κατέχουν ένα σημαντικό
ρόλο στα περισσότερα εκπαιδευτικά συστήματα, αφού αποτελούν τον κύριο
πυλώνα για την εύρυθμη λειτουργία της σχολικής μονάδας. Τα άτομα τα ο-
ποία ηγούνται της σχολικής μονάδας, πρέπει να έχουν δεξιότητες οι οποίες
θα είναι σε θέση να ενθαρρύνουν την εκπαιδευτική καινοτομία, αλλά παράλ-
ληλα να διαχειριστούν και τις συχνές αλλαγές, οι οποίες είναι πολύ συχνά
πιθανό να οδηγήσουν σε συγκρούσεις. Αυτές οι δεξιότητες όμως θα πρέπει
να έχουν και ζωτικό χώρο ώστε πράγματι να συμβάλουν στην αποτελεσμα-
τικότητα της σχολικής μονάδας. Αυτό απαιτεί μια αυτονομία, προκειμένου
οι σχολικοί ηγέτες να είναι σε θέση να λάβουν τις αποφάσεις εκείνες οι οποίες
θα είναι προς το όφελος της σχολικής κοινότητας. Αυτή η νέα τάση είναι
ιδιαίτερα σημαντική στο Ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα το οποίο για δεκα-
ετίες ήταν έντονα συγκεντρωτικό. Για πολλά χρόνια τόσο οι διευθυ-
ντές/ντριες των σχολικών μονάδων ήταν απλά τα εκτελεστικά όργανα και
αυτοί που υλοποιούσαν τον κεντρικό εκπαιδευτικό σχεδιασμό (Saiti, 2009:
380).
Παρά την περιστασιακή νομοθεσία που υποστηρίζει την αυξημένη αυτο-
νομία, η Ελλάδα συνεχίζει να δίνει προτεραιότητα σε συγκεντρωτικά μο-
ντέλα εκπαιδευτικής διοίκησης, εντούτοις οι προσπάθειες για τη δημιουργία
αυτόνομων σχολικών μονάδων εξακολουθούν να αποτελούν μέσο ενίσχυσης
της αποτελεσματικότητας και της ποιότητας της ελληνικής εκπαίδευσης. Γι'
αυτό πρέπει να διεξαγάγουμε μια ολοκληρωμένη και ολοκληρωμένη ανά-
λυση των αυτόνομων σχολείων, έχοντας κατά νου τους πρωταγωνιστές της
εκπαίδευσης, δηλαδή τις απόψεις των εκπαιδευτικών.
1.3 Σκοπός και στόχοι της έρευνας
Ο σκοπός της παρούσας εργασίας είναι να αναπτύξει τις αρχές της εκ-
παιδευτικής διοίκησης, καθώς και τις διαφορές της λειτουργίας του
management, σε σχέση με άλλους οργανισμούς, καθώς και να αναδείξει τη
μεγάλη σημασία του ρόλου της σχολικής διεύθυνσης. Ιδιαίτερη σημασία δί-
νεται και στην αυτονομία της σχολικής μονάδας, η οποία είναι σε θέση να
συμβάλει πολλαπλά στην εκπαιδευτική αποτελεσματικότητα. Για αυτό το
λόγο υλοποιείται και μια ποσοτική έρευνα σε δείγμα Εκπαιδευτικών της
Πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης, προκειμένου να διερευνηθεί η άποψη των εκ-
παιδευτικών και των διευθυντών των σχολικών μονάδων σχετικά με τα υπάρ-
χοντα επίπεδα αυτονομίας των σχολικών μονάδων, καθώς και το ρόλο της
σχολικής ηγεσίας, αλλά και τα οφέλη για τη σχολική κοινότητα.
1.4 Ερευνητικά ερωτήματα
Μέσα από την παρούσα εργασία αναμένεται να απαντηθούν τα εξής ε-
ρευνητικά ερωτήματα:
• Υπάρχει αυτονομία στο ελληνικό σχολείο σύμφωνα με τις απόψεις
εκπαιδευτικών και διευθυντών;
• Εντοπίζονται διαφοροποιήσεις στις απόψεις εκπαιδευτικών και διευ-
θυντών σχετικά με την αξιολόγηση – λογοδοσία;
• Ο διευθυντής της σχολικής μονάδας έχει παιδαγωγική αυτονομία;
• Ο διευθυντής της σχολικής μονάδας έχει οργανωτική - διοικητική
αυτονομία;
• Ποιος είναι ο ρόλος του διευθυντή της σχολικής μονάδας ως προς την
αξιολόγηση – λογοδοσία;
1.5 Σπουδαιότητα της έρευνας
Αν και η σχολική αυτονομία είναι μια γνωστή έννοια στην Ευρώπη εδώ
και δύο δεκαετίες, η Ελλάδα εξακολουθεί να επιδιώκει την εφαρμογή της.
Ως αποτέλεσμα, αυτό το θέμα δεν έχει ερευνηθεί εκτενώς στον ελλαδικό
χώρο. Το μεγαλύτερο μέρος της έρευνας για τη σχολική αυτονομία πραγμα-
τοποιείται σε μεταπτυχιακές σπουδές, με λιγότερες μελέτες σε διδακτορικό
επίπεδο. Αυτές οι μελέτες επικεντρώνονται κυρίως στην παιδαγωγική και
επαγγελματική ανεξαρτησία των εκπαιδευτικών, ενώ η οργανωτική αυτονο-
μία και η λογοδοσία δεν έχουν ακόμη διερευνηθεί αρκετά. Η παρούσα με-
λέτη αποτελεί μια προσπάθεια εξέτασης της σχολικής αυτονομίας στο ελλη-
νικό πλαίσιο.
1.6 Δομή εργασίας
Η παρούσα εργασία είναι δομημένη σε έξι κεφάλαια. Στο πρώτο από
πός της έρευνας και η δομή της εργασίας. Στο κεφάλαιο με τίτλο «Βιβλιο-
γραφική ανασκόπηση» παρουσιάζονται οι νέες τάσεις στον τρόπο διοίκησης
των σχολικών μονάδων, γίνεται αναφορά στα διάφορα στυλ εκπαιδευτικής
ηγεσίας, καθώς και στο ρόλο του διευθυντή σε καθένα από αυτά. Επίσης,
ιδιαίτερη αναφορά γίνεται στην αυτονομία της σχολικής μονάδας, στα οφέλη
που υπάρχουν από την υιοθέτηση ενός τέτοιου μοντέλου λειτουργίας, καθώς
και στα εμπόδια που υπάρχουν. Στο ίδιο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα συμπε-
ράσματα σχετικών ερευνών από τον Ελληνικό αλλά και το διεθνή χώρο. Στο
τρίτο κεφάλαιο παρουσιάζεται η μεθοδολογική προσέγγιση, τα ερευνητικά
ερωτήματα, το δείγμα της έρευνας καθώς και το ερευνητικό εργαλείο. Στο
τέταρτο κεφάλαιο παρουσιάζονται τα αποτέλεσμα της στατιστικής ανάλυσης
των δεδομένων, ενώ η εργασία ολοκληρώνεται με την παρουσίαση των συ-
μπερασμάτων.
αυτά, γίνεται μια εισαγωγή στον υπό διερεύνηση ζήτημα, αναφέρεται ο σκο-