ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ
Εισαγωγή της μεταφράστριας // 9
Πρόλογος της πρώτης έκδοσης των Διαβολικών // 15
Η κρεμεζιά κουρτίνα // 19
Ο ομορφότερος έρωτας του Δον Ζουάν // 83
Η ευτυχία μέσα από το έγκλημα // 113
Τα κρυφά φύλλα μιας παρτίδας ουίστ // 177
Σ’ ένα δείπνο άθεων // 235
Η εκδίκηση μιας γυναίκας // 309
Η κρεμεζιά κουρτίνα
Πέρασαν αμέτρητα χρόνια από τότε που πήγαινα για κυνήγι υδρό-
βιων πτηνών στο Δυτικό Έλος και, καθώς τότε δεν υπήρχε σιδη-
ρόδρομος στην περιοχή όπου έπρεπε να ταξιδέψω, έπαιρνα την
άμαξα του *** που περνούσε από τη διασταύρωση του παλατιού
του Ρουέιγ. Εκείνη τη φορά, στο κουπέ της είχε μόνο έναν επιβάτη.
Αυτός ο άνθρωπος, ιδιαίτερα σημαντικός απ’ όλες τις απόψεις και
γνωστός σ’ εμένα μέσα από συγκεντρώσεις της καλής κοινωνίας,
ήταν ένας άνδρας που θα μου επιτρέψετε ν’ αποκαλώ Υποκόμη ντε
Μπρασάρ. Αν και μάλλον άχρηστη, αυτή η προφύλαξη. Οι μερικές
εκατοντάδες ανθρώπων που ανήκουν στην καλή κοινωνία του Πα-
ρισιού σίγουρα θα καταλάβουν το πραγματικό του όνομα… Ήταν
γύρω στις πέντε το απόγευμα. Ο ήλιος, με τις αργοπορημένες του
ακτίνες, φώτιζε το σκονισμένο δρόμο με τις λεύκες που διέσχιζε τα
λιβάδια, και που πάνω του κινούμασταν με την ορμητική ταχύτητα
των τεσσάρων στιβαρών αλόγων, παρατηρώντας τα μυώδη καπού-
λια τους να συσπώνται σε κάθε μαστίγωμα του αμαξά – του αμαξά,
προσωποποίηση της ζωής, που μαστιγώνει έντονα στο ξεκίνημα!
Ο Υποκόμης ντε Μπρασάρ, εκείνη τη στιγμή, βρισκόταν στο
στάδιο ύπαρξης που η ζωή δε μαστιγώνει καθόλου… Όμως διέθετε
την ιδιοσυγκρασία των Άγγλων –είχε μεγαλώσει στην Αγγλία–
που, ακόμη και θανάσιμα χτυπημένοι, αρνούνται να το δεχτούν και
πεθαίνουν ισχυριζόμενοι πως ζουν. Σ’ αυτό τον κόσμο, ακόμη και
στα βιβλία, έχουμε τη συνήθεια να χλευάζουμε τη νεανική έπαρση
όσων έχουν υπερβεί εκείνη την ευτυχισμένη ηλικία της απειρίας και
της ανοησίας, και δίκιο έχουμε όταν η έκφραση αυτής της έπαρσης
καταντά γελοία. Όταν, όμως, δεν είναι τέτοια, όταν, αντιθέτως,
είναι επιβλητική και περήφανη, όταν αρνείται να εκπέσει και την
εμπνέει, δε θα πω πως δεν είναι παράλογη, δε χρειάζεται άλλωστε,
όμως θα πω ότι είναι όμορφη, όπως και τόσα άλλα παράλογα πράγ-
ματα!… Αν το αίσθημα της Φρουράς που πεθαίνει αλλά δεν πα-
ραδίνεται είναι ηρωικό για το Βατερλό, δεν είναι λιγότερο ηρωικό
για το γήρας, κι ας μη διαθέτει την ποίηση μιας ξιφολόγχης για να
μας πληγώσει. Μα για κείνους που έχουν γαλουχηθεί στο στρατό,
το να μην παραδίδονται ποτέ ισχύει για όλα και πάντα, όπως στο
Βατερλό!
Ο Υποκόμης ντε Μπρασάρ, που δεν είχε παραδοθεί –και βρί-
σκεται ακόμη εν ζωή, αργότερα θα σας διηγηθώ πώς ζει, γιατί αξίζει
τον κόπο να μάθετε–, ο Υποκόμης ντε Μπρασάρ λοιπόν, τη στιγμή
που επιβιβαζόμουν στην άμαξα του ***, ήταν αυτό που ο κόσμος,
σκληρός σαν νεαρή γυναίκα, χαρακτηρίζει με κακεντρέχεια «γοη-
τευτικός ηλικιωμένος». Η αλήθεια είναι ότι, για κείνους που δεν
αρέσκονται σε αερολογίες ούτε δίνουν σημασία στα νούμερα, ακό-
μη κι αν πρόκειται για μια ηλικία που δεν κρύβεται, ο Υποκόμης
ντε Μπρασάρ ήταν απλά «γοητευτικός». Τουλάχιστον, εκείνο τον
καιρό, η Μαρκησία ντε Β…, που ήταν γνωστή για τις επιτυχίες της
στους νεαρούς και θα μπορούσε να έχει κουρέψει καμιά ντουζίνα
από δαύτους όπως η Δαλιδά κούρεψε το Σαμψών, φορούσε επιδει-
κτικά, σε γαλάζιο φόντο, μέσα σε ένα πολύ φαρδύ βραχιόλι με σχέ-
διο σκακιέρας σε χρυσό και μαύρο, μια τούφα από το μουστάκι του
υποκόμη, το οποίο, μάλλον ο διάβολος παρά ο χρόνος, είχε βοηθή-
σει να αποκτήσει κοκκινωπή απόχρωση… Μόνο που, ηλικιωμένος
ή όχι, μην αποδώσετε στο χαρακτηρισμό «γοητευτικός», όπως τον
χρησιμοποιεί ο κόσμος, την έννοια του επιπόλαιου, του ασήμαντου
κι ανεπαρκούς, γιατί τότε δε θα έχετε σωστή εικόνα του Υποκόμη
ντε Μπρασάρ, στον οποίο πνεύμα, τρόποι, φυσιογνωμία, όλα ήταν
πληθωρικά, στιβαρά, πολυτελή, με αρχοντική νωχελικότητα, όπως
αρμόζει στον πιο υπέροχο δανδή που έχω γνωρίσει, εγώ, που έχω δει
τον Μπρούμελ να τρελαίνεται και τον Ντ’ Ορσέ να ξεψυχά!
Και ήταν πραγματικός δανδής, ο Υποκόμης ντε Μπρασάρ. Αν
δεν ήταν τόσο πολύ, σίγουρα θα είχε αποκτήσει το αξίωμα του στρα-
τάρχη της Γαλλίας. Είχε, από τα νιάτα του, υπάρξει ένας από τους
λαμπρότερους αξιωματικούς της Πρώτης Αυτοκρατορίας. Πολλές
φορές άκουσα συναδέλφους του από το στρατό να λένε πως διέθετε
τη γενναιότητα του Μιρά συνδυασμένη με κείνη του Μαρμόν. Όλα
αυτά –σε συνδυασμό με την τετράγωνη λογική του και την ψυχραι-
μία του, κι αν δεν ηχούσαν τα τύμπανα,– θα του επέτρεπαν πολύ
σύντομα να σκαρφαλώσει στις πρώτες θέσεις της στρατιωτικής ιε-
ραρχίας, όμως αυτός ο δανδισμός… Αν συνδυάσετε το δανδισμό με
τις αρετές που χαρακτηρίζουν έναν αξιωματικό, την αίσθηση πει-
θαρχίας, τη συνέπεια στο καθήκον κτλ. κτλ., θα δείτε τι βγαίνει απ’
αυτόν το συνδυασμό στον αξιωματικό και πόσο κινδυνεύει να εκρα-
γεί σαν πυριτιδαποθήκη! Το γεγονός ότι, παρά τις τόσες αφορμές,
ο αξιωματικός Ντε Μπρασάρ δεν είχε εκραγεί, είναι επειδή, όπως
όλοι οι δανδήδες, ήταν ευτυχισμένος. Ο Μαζαρέν θα τον ήθελε, το
ίδιο και οι ανιψιές του, αλλά για διαφορετικό λόγο: ήταν υπέροχος.
Διέθετε αυτή την ομορφιά που είναι απαραίτητη σ’ ένα στρα-
τιώτη περισσότερο από ό,τι σε οποιονδήποτε άλλο, γιατί δεν υπάρ-
χει νιότη χωρίς ομορφιά, και ο στρατός είναι η νιότη της Γαλλίας!
Κατά τ’ άλλα, αυτή η ομορφιά, που δε γοητεύει μόνο γυναίκες αλλά
και τις ίδιες τις περιστάσεις –αυτές τις άτιμες– δεν αποτελούσε τη
μοναδική ομπρέλα του αξιωματικού Ντε Μπρασάρ. Είχε, απ’ όσο
ξέρω, νορμανδική καταγωγή, την ίδια με του Γκιγιόμ του Κατακτη-
τή, και είχε, καθώς λένε, πολλές κατακτήσεις… Ύστερα από την
παραίτηση του Αυτοκράτορα, αναγκαστικά πέρασε στην υπηρεσία
των Βουρβόνων, και στη διάρκεια των Εκατό Ημερών, εντελώς
ανέλπιστα, παρέμεινε πιστός σ’ αυτούς. Έτσι, όταν οι Βουρβόνοι
επέστρεψαν, τη δεύτερη φορά, ο υποκόμης χρίστηκε ιππότης του
Σεν Λουί από τα χέρια του Καρόλου Ι' – Μεγαλειότατος, τότε. Σε
όλη τη διάρκεια της Παλινόρθωσης, ούτε μια φορά ο ωραίος Ντε
Μπρασάρ δεν έτυχε ν’ αναλάβει τη φρουρά του Κεραμεικού χω-
ρίς η Δούκισσα ντ’ Ανγκουλέμ να του απευθύνει, περνώντας, κά-
ποια ευγενικά λόγια. Εκείνη, που η δυστυχία είχε σκοτώσει μέσα
της τη χάρη, για κείνον, μπορούσε να την ανασταίνει. Ο βασιλι-
κός εκπρόσωπος, βλέποντας την εύνοιά της, θα έκανε τα πάντα για
την ανέλιξη του άνδρα που η δούκισσα ήθελε να ευνοήσει. Όμως,
ακόμη και η ισχυρότερη βούληση τι θα μπορούσε να κάνει μπρο-
στά στον παθιασμένο δανδή που, μια μέρα επιθεώρησης, μπροστά
στο λάβαρο του συντάγματός του, είχε τραβήξει σπαθί ενάντια στο
γενικό επιθεωρητή, εξαιτίας μιας παρατήρησης υπηρεσιακής φύσε-
ως; Μόλις που αρκούσε για να τον γλιτώσει από το στρατοδικείο.
Αυτή την ανέμελη περιφρόνηση της πειθαρχίας, ο Υποκόμης ντε
Μπρασάρ την επεδείκνυε παντού. Εκτός από τις εκστρατείες όπου
ο αξιωματικός ήταν απόλυτα συγκεντρωμένος, ποτέ δεν είχε υπάρ-
ξει συνεπής στις στρατιωτικές του υποχρεώσεις. Για παράδειγμα,
παρά τον κίνδυνο να τιμωρηθεί με μακροχρόνια κράτηση, επανει-
λημμένα τον είχαν δει να εγκαταλείπει κρυφά τη σκοπιά του για
να γλεντήσει σε κάποια γειτονική πόλη, και να επιστρέφει μόνο τις
ημέρες της παρέλασης ή της επιθεώρησης, προειδοποιημένος από
κάποιο στρατιώτη που του είχε αδυναμία, γιατί αν οι ανώτεροί του
δε νοιάζονταν να έχουν υπό τις διαταγές τους έναν άνδρα που από τη
φύση του αποστρεφόταν κάθε είδος πειθαρχία και ρουτίνα, αντιθέ-
τως οι στρατιώτες του τον λάτρευαν. Τον έβρισκαν εξαιρετικό. Δεν
τους ζητούσε παρά μόνο να είναι πολύ γενναίοι, πολύ σχολαστικοί
και πολύ φιλάρεσκοι, ν’ αντιπροσωπεύουν τον παλιό τύπο Γάλλου
στρατιώτη, τη γοητευτική εικόνα του οποίου έχουμε διατηρήσει με
ακρίβεια χάρη στην όπερα Άδεια ώς τις δέκα και τρία τέσσερα πα-
λιά τραγούδια, αληθινά αριστουργήματα. Ίσως το παράκανε σπρώ-
χνοντάς τους σε μονομαχίες, αλλά ισχυριζόταν πως είναι ο καλύτε-
ρος τρόπος για να αναπτύξουν στρατιωτικό πνεύμα. «Δε διαθέτω
κυβερνητικό αξίωμα» έλεγε «ούτε παράσημα να τους απονείμω,
όταν μονομαχούν με γενναιότητα. Όμως υπάρχουν στολίδια που
έχω την αξίωση να παρέχω –και πράγματι διέθετε μεγάλο πλού-
το–, όπως γάντια, δερμάτινες ζώνες και τιράντες, οτιδήποτε αφορά
τον καλλωπισμό, και που η υπηρεσία δεν μπορεί ν’ απαγορεύσει».
Έτσι, οι στρατιώτες του λόχου που διοικούσε ήταν τόσο ευπαρου-
σίαστοι που μπροστά τους ωχριούσαν τα, ήδη εντυπωσιακά, μέλη
της Επίλεκτης Φρουράς. Αυτός ήταν ο τρόπος για να εξυμνήσει το
χαρακτήρα του Γάλλου στρατιώτη που βρίσκεται ανά πάσα στιγμή
έτοιμος να παραδοθεί απέναντι στην έπαρση και τη φιλαρέσκεια,
προκλήσεις επίμονες, η πρώτη με το ύφος που επιβάλλει και η δεύ-
τερη με το φθόνο που προκαλεί. Δεν είναι δύσκολο να καταλάβει
κανείς ότι οι άλλοι λόχοι ζήλευαν το δικό του. Ο κάθε στρατιώτης
θα έδινε μάχη για να καταταγεί σ’ αυτόν, θα έδινε μάχη για να μην
αποχωρήσει απ’ αυτόν.
Αυτή ήταν η εξέχουσα θέση που κατείχε ο αξιωματικός Υποκό-
μης ντε Μπρασάρ υπό το καθεστώς της Παλινόρθωσης. Κι αφού
δεν υπήρχε τότε, όπως την εποχή της Αυτοκρατορίας, κάποια καθη-
μερινή αφορμή για επίδειξη ενεργού ηρωισμού που να συγχωρεί τα
πάντα, κανείς δεν μπορούσε να προβλέψει ή να μαντέψει με βεβαι-
ότητα πόσο θα διαρκούσε αυτή η τακτική της ανυπακοής που εντυ-
πωσίαζε τους συναδέλφους του, που έθετε τον εαυτό του σε κίνδυνο
απέναντι στους ανωτέρους του, με το ίδιο θάρρος που θα είχε θέσει
τη ζωή του σε κίνδυνο αν είχε πάει στον πόλεμο, μια έγνοια από
την οποία η επανάσταση του 1830 τους είχε απαλλάξει, αν υπήρ-
ξε ποτέ πραγματικά, όπως απάλλαξε και τον ίδιο, τον απρόσεκτο
αξιωματικό, από την ταπείνωση μιας καθαίρεσης που κάθε μέρα
τον πλησίαζε και πιο απειλητικά. Βαριά τραυματισμένος στην Ιου-
λιανή επανάσταση, περιφρόνησε τη δυνατότητα που του δόθηκε να
υπηρετήσει στη νέα δυναστεία του Οίκου της Ορλεάνης επειδή την
απαξίωνε. Όταν η Επανάσταση τους αναδείκνυε αρχηγούς μιας χώ-
ρας που αδυνατούσαν να ελέγξουν, εκείνος βρισκόταν στο κρεβάτι,
τραυματισμένος στο πόδι από ένα στραβοπάτημα που προκλήθηκε
καθώς χόρευε τον τελευταίο χορό της Δούκισσας ντε Μπερί. Ωστό-
σο, στον πρώτο ήχο του τυμπάνου βρισκόταν όρθιος, έτοιμος να
ηγηθεί του λόχου του. Μη μπορώντας να φορέσει τις αρβύλες του
εξαιτίας του τραύματος, συμμετείχε στις συμπλοκές σαν να πήγαι-
νε στο χορό, με γυαλισμένα μοκασίνια και μεταξωτές κάλτσες, κι
αυτή ήταν η εικόνα του ως αρχηγός των γρεναδιέρων στην πλατεία
της Βαστίλης με την αποστολή να σαρώσει όλο το βουλεβάρτο. Το
Παρίσι, πριν ακόμη στηθούν τα οδοφράγματα, είχε μια όψη σκο-
τεινή και ζοφερή. Ήταν έρημο. Οι ακτίνες του ήλιου χτυπούσαν
κατακόρυφα, σαν μια πρώτη βροχή από φωτιά πριν ακολουθήσει η
επόμενη γιατί, αμέσως μετά, όλα τα γύρω σφαλισμένα παραθυρό-
φυλλα θ’ άνοιγαν για να ξεράσουν το θάνατο…