Εισαγωγικό σημείωμα
Το έργο Ερωτικός, παρόλο που αποδίδεται στον
Δημοσθένη, σύμφωνα με τη σύγχρονη φιλολο-
γική έρευνα συγκαταλέγεται στα ψευδεπίγρα-
φα έργα που του αποδίδονται και θεωρείται ότι
γράφτηκε από μεταγενέστερο ρήτορα της σχολής
του. Δεν είναι γνωστή η ακριβής χρονολογία.
Ανήκει στο γραμματειακό είδος του επιδεικτικού
λόγου και αποτελεί ένα εγκώμιο του συγγραφέα
για έναν νεότερό του άνδρα, τον Επικράτη.
Η δομή του έργου ακολουθεί τα βασικά
στάδια ενός ρητορικού λόγου. Παρουσιάζεται
το θέμα και ο σκοπός του έργου, ορίζονται οι
βασικές έννοιες εραστής και ερώμενος, καθώς
και η μεταξύ τους σχέση. Υπογραμμίζεται ότι
η σχέση δεν νοείται ως σαρκική, αλλά ως μέσο
ηθικής και πνευματικής διαπαιδαγώγησης. Γε-
νικό θέμα του λόγου αποτελεί το γεγονός ότι
μια σχέση μεταξύ ενός νέου που στο πρόσωπό
του συγκεντρώνονται χαρακτηριστικά ατόμου
ικανού να οργανώσει την πόλη, και ενός άνδρα
μεγαλύτερου και κοινωνικά καταξιωμένου που
παρουσιάζεται ως φορέας αρετής, εμπειρίας και
γνώσης και έχει γοητευθεί από αυτά να γνωρί-
σματα, όταν βασίζεται σε αρετή και σεβασμό,
αποτελεί σημαντικό στοιχείο της κοινωνικής και
παιδευτικής ζωής της εποχής. Είναι σημαντικό
να αναφερθεί ότι ο έρωτας του εραστή προς τον
ερώμενο χαρακτηρίζει έναν ιδιαίτερο δεσμό της
αρχαίας ελληνικής πραγματικότητας, που αντι-
κατοπτρίζει την αντίληψη για το κάλλος, την
παιδεία και την ηθική ολοκλήρωση, καθώς τα
χαρακτηριστικά αυτά αποδίδονταν κυρίως στους
άνδρες, γεγονός που εξηγεί την ανάπτυξη τέ-
τοιων αισθημάτων μεταξύ προσώπων του ίδιου
φύλου, μέσα σε αυτό το συγκεκριμένο πλαίσιο.
Καταληκτικά, ο νέος διδάσκεται αξίες όπως
η σωφροσύνη, η αυτοπειθαρχία, ο σεβασμός και
η φιλοδοξία για ηθική και κοινωνική πρόοδο.
Μέσα από αυτή τη σχέση προβάλλεται ο παι-
δευτικός της χαρακτήρας και παρουσιάζονται
παραδείγματα όπου αναδεικνύεται ότι η σχέση
της πνευματικής καθοδήγησης οδηγεί στην αρε-
τή, την αυτοβελτίωση και την ωφέλεια, όχι μόνο
των εμπλεκόμενων προσώπων, αλλά και της
πόλης γενικότερα.
[1] Εφόσον, λοιπόν, θέλεις να ακούσεις τον
λόγο, θα σου τον δείξω και θα σου τον διαβά-
σω. Πρέπει, όμως, να γνωρίζεις την πρόθεση
εκείνου που τον έγραψε. Αφενός, ο συγγραφέας
αυτού του λόγου θέλει να επαινέσει τον Επι-
κράτη ως τον πιο χαριτωμένο από όλους τους
νέους της πόλης, και να εξάρει την υπεροχή του
έναντι των συνομηλίκων του, κυρίως στη σύνεση
παρά στην ομορφιά. Αφετέρου, βλέποντας ότι τα
περισσότερα ερωτικά συγγράμματα προσδίδουν
μάλλον ντροπή παρά τιμή σε εκείνους για τους
οποίους έχουν γραφτεί, φρόντισε να μην συμ-
βεί κάτι τέτοιο και έγραψε ακριβώς αυτό για
το οποίο είναι πεπεισμένος. Ότι, δηλαδή, ένας
ευσεβής εραστής δεν θα έκανε ούτε θα ζητούσε
κάποια αισχρή πράξη. Εκείνο, λοιπόν, που θα
θεωρούσαμε ως το κατεξοχήν ερωτικό, αφορά
ακριβώς αυτό το μέρος του λόγου.
[2] Ο υπόλοιπος λόγος, άλλοτε επαινεί τον νέο
και άλλοτε τον συμβουλεύει σχετικά με την
εκπαίδευση και την επιλογή του τρόπου ζωής.
Όλα αυτά είναι γραμμένα με τρόπο όπως θα τα
αποτύπωνε κανείς σε βιβλίο. Ως προς τη διατύ-
πωση των λόγων, όσοι προορίζονται να εκφωνη-
θούν πρέπει να έχουν γραφτεί με την απλότητα
και την αμεσότητα του προφορικού λόγου, ενώ
όσοι προορίζονται να μείνουν στον χρόνο αρμό-
ζει να έχουν συνταχθεί με ποιητικότητα και επι-
μέλεια. Διότι, οι μεν πρέπει να είναι πειστικοί,
οι δε επιδεικτικοί. Για να μην ξεφεύγω από το
θέμα και αναλύω όλα όσα εγώ γνωρίζω, δώσε
προσοχή, καθώς ήδη πρόκειται να ακούσεις τον
ίδιο τον λόγο, αφού έχει έρθει εδώ εκείνος που
επιθυμούσα να τον ακούσει, ο Επικράτης.
[3] Βλέπω ότι ορισμένοι, παρότι έχουν μερίδιο
τόσο σε εραστές όσο και σε ομορφιά, δεν αξιο-
ποιούν σωστά καμία από αυτές τις δύο εύνοιες,
αφενός καμαρώνοντας για την ωραιότητα της
εμφάνισής τους και αφετέρου δυσχεραίνοντας τη
συναναστροφή τους με τους εραστές. Και έχουν
σφάλλει τόσο πολύ στην κρίση τους σχετικά με
το σωστό, ώστε, εξαιτίας όσων εκμεταλλεύο-
νται και διαστρέφουν αυτή τη σχέση, αντιμετω-
πίζουν με καχυποψία ακόμη και εκείνους που
τους πλησιάζουν με σωφροσύνη. Έτσι, θεώρησα
ότι τέτοιοι άνθρωποι, όχι μόνο δεν ωφελούν τον
εαυτό τους, αλλά και παρασύρουν τους άλλους
σε φαύλες συνήθειες,
[4] ενώ όσοι διαθέτουν σύνεση δεν πρέπει να πα-
ρασύρονται από την ανοησία αυτών των ανθρώ-
πων, ιδιαίτερα αν αναλογιστούν ότι τα πράγ-
ματα, εξαρχής, δεν είναι ούτε καλά ούτε κακά,
αλλά εναλλάσσουν τις ιδιότητες αυτές ανάλογα
με εκείνους που τα μεταχειρίζονται. Επομένως,
είναι παράλογο να κρίνει κανείς τα πάντα από-
λυτα με έναν από αυτούς τους δύο όρους. Έπει-
τα, το πιο παράδοξο από όλα είναι να ζηλεύει
κανείς αυτούς που έχουν τους πιο πολλούς και
πιστούς φίλους αλλά να αποδοκιμάζει τους ερα-
στές, το μόνο είδος ανθρώπων με φυσικά γνωρί-
σματα που δεν διαθέτουν όλοι, την ομορφιά και
[5] Ίσως να μην είναι παράλογο να σκέφτονται
έτσι όσοι δεν έχουν ακόμη δει καμία τέτοια φι-
λία να έχει καλή έκβαση ή όσοι έχουν καταδικά-
σει αυστηρά τον εαυτό τους να θεωρούν ότι δεν
θα μπορούσαν να είναι σώφρονες απέναντι στους
εραστές τους. Για αυτούς, όμως, που νιώθουν
όπως εσύ, που δεν έχουν αρνηθεί εντελώς να
ακούσουν πόσα οφέλη προσφέρει η αγάπη χωρίς
ντροπή, και που έχουν ζήσει την υπόλοιπη ζωή
τους με μέγιστη εγκράτεια, δεν είναι λογικό να
υπάρχει ούτε καν η υποψία ότι θα μπορούσαν να
πράξουν κάτι ντροπιαστικό.
τη σωφροσύνη.